Noat Samisa

Futbol tarihi gibi futbol hakemliği tarihinin başladığı yer de İngiltere. Şimdiki yardımcı hakemlerin en başlardaki rolü baş hakem, saha içindeki hakemin rolü yardımcı olmak iken, yaklaşık 70 yıldır bilfiil uygulanan ve zaman içinde sürekli gelişen Diagonal System of Control, yani ''kod adıyla'' DSC bugün geçerli sayılıyor. Kısaca anlatmak gerekirse, bugün FIFA sağ diyagonal kullanımını öneriyor. Yani orta hakem topu hep sağına almaya çalışacak ve bu sayede karşıdaki yardımcısıyla göz temasını koruyacak. İki ceza sahası arasını topa göre konum belirleyerek DSC'ye uygun olarak katedecek. Orta hakemin ekstrem bir durum olmadıkça ceza sahasına girmemesi öneriliyor. Keza yardımcı hakemlerin de sahaya girişleri ekstrem durumlarla sınırlı. Önceleri yan hakemdiler, müşterek karar yetkileri sınırlıydı. Artık yardımcı oldular ve belli bir kontrol alanına sahipler. Yardımcı hakemler, çift orta hakem denemesinin başarısız sayılması nedeniyle kontrol ettikleri alanda önceliğe sahip olmalarına karşın nihai karar yetkisine sahip değiller. Kulaklık teknolojisiyle birlikte DSC'nin kullanılabilirliği artsa da, dördüncü hakemler de artık tavsiye yetkisine sahip olarak DSC'ye dahil olsalar da halen yüzde yüz görüş açısı elde edilebilmiş değil. Ters tarafa bir yardımcı hakem daha koyma fikri gündeme gelmişti, ama çift orta hakem uygulamasının ilk denemesinin geçmiş yıllarda başarısız olması, tek yarı alanda çift yardımcı hakem fikrini çöpe attı. Çizgi hakemi fikri öne sürüldü, bunun DSC'ye uydurulmuş versiyonu bu sezon Europa League'de denendi, fakat şimdilik başarısız olmuş görünüyor.

Extra Asistant, dediler adına; yani Assistant Referee ile aynı yetkilere sahip iki hakem daha konuldu sahaya. Ülkemiz basınında taç çizgisinde görev yapanlara Yardımcı Hakem denilmeye devam edildi, kale çizgisindekileri ise Asistan Hakem ilan ettik. Güzel bir çözüm oldu. Birinci fikir, topun çizgiyi geçip-geçmediği'ne ilişkin sorunların ekstra hakemlerle çözülecek olmasıydı. İkinci fikir ceza sahasında gerçekleşen aksiyonlara ilişkin daha net fikir oluşacak olmasıydı. Örneğin hakemi aldatmaya yönelik hareketler için kökten çözüm olacağı düşünülüyordu. Üçüncüsü ise DSC'nin gelişimine yönelikti. Sağ kanattan gelişen bir aksiyonda hakemin DSC'ye göre konumu, sol kanattan gelişen bir aksiyondaki DSC konumuna göre çok daha avantajlıdır. Sağ kenar hem yardımcıya yakındır, hem de hakemin görüş açısı çok daha geniştir. Solda ise sık sık topla aynı doğrultuda olma sorunu yaşanır, bu da hakemin penaltı pozisyonlarını sadece arkadan görerek yorumlamasına sebep olur. Maçlarda bu hususa biraz dikkat edilirse eğer, hakemi aldatarak kazanılan penaltıların çoğunluğunun sol kenarda gerçekleştiği görülebilir. Asistan hakemler tam da bu noktada devreye gireceklerdi. Ama henüz istenen sonuç alınamadı.
Futbol yığının en dibinde yer alan antrenörler ile oyuna dışarıdan katılan hakemler, her daim üzerine en çok fikir beyan edilen olmuşlardır. İnsan faktörü haricinde bir yol denenmediği sürece de bu durum sürecek. Hakem faktörü, belki de futbolun bir ''oyun'' olarak kalmasındaki en büyük etken. Eğer şampiyonluk, kupa dağıtan çetelerin mutlak varlığından şüphe etmiyorsanız, hakemlik denilen kaldırabileceği yükü sınırlı terazi, yalnızca bilinçaltının izdüşümü olarak görünür. Bunu yargılayacak mahkeme yoktur. DSC neymiş, ekstra asistan ne işe yararmış; bunlar çok da önemli değildir. Hakemlik yürek işi arkadaş, dersiniz ve okkalı bir küfür savurabilirsiniz. Hakemler profesyonel olmalı, böyle büyük sorumluluk taşıyan adam tek iş yapmalı; dersiniz de, o adamın tek bir hatasında hayatının kararabileceği ihtimalini neden gözardı edersiniz? Hakemlerin bir torna tezgahından geçmediğini, onların da sizin aranızdan insanlar olduğunu ve eğer iyi bir hakemse zaten futbolu seviyor olduğunu, bu yüzden de elbet geçmişinde gönül verdiği bir renk olduğunu neden anlamak istemezsiniz? Geçmişinde futbol olmayan bir futbol hakemi... istenirken, aslında yalnızca ''bizden'' olanı kollamaktan öteye gitmediğinizi neden farketmezsiniz? Memleketteki adaletin durumundan bihaber şekilde hakemlerin sahadaki adaletini yargılarken, onları robotlaştırdığınızın farkında değil misiniz? Yabancı hakemleri hiç mi takip etmiyorsunuz, en azından bizim kulüplerimizin Avrupa Kupası maçlarına bir baksanız? Bir maç yaşanır ve biter, sonrasında dünyanın her yerinde hakem konuşulur. Yaptığı hatalardan biri maçın skoruna etki etmişse artık o da maçın içindedir, yirmi üçüncü adam olmuştur. Dava biter hakim konuşulur, ama futbolda artık dosya kapanmıştır. Zorla açmadığınız, kural hatası safsatasını kabul ettirmediğiniz takdirde hayat devam ediyordur. Hakem de yaptığı hata birini kupadan eden bir yanlışsa bile, eğer gördüğüne hükmetmişse huzurlu uyur.

Asistan hakem uygulamasının ilk denemesi, DSC'nin eski haline alışan hakemlerin hiyerarşisine kurban gitmiş görünüyor. Ceza sahasındaki ihlallerin değerlendirilmesinde yalnızca yüzde 30'luk bir ilerleme sağlandığı söyleniyor ki, bu da kökten çözüm olarak sunulan fikrin henüz ısınma turlarında olduğunu gösteriyor.

Noat Samisa

06.03.2010